معرفی آثار تاریخی شهر یزد

جاذبه های گردشگری همدان
جاذبه های گردشگری همدان
۱۳۹۶-۱۲-۰۵
معرفی آثار تاریخی شهر اصفهان
معرفی آثار تاریخی شهر اصفهان
۱۳۹۷-۰۳-۰۴
 
شهری با افق های باز و تاریخ و فرهنگ هزاران ساله، جایی میان کویر مرکزی ایران با مردمی همچون کویر آرام و دل پاک. یزد بین رشته کوه های شیرکوه و خرانق و در دشتی گسترده به نام دشت یزد ـ اردکان قرار گرفته ‌است. این شهر به دلیل معماری، تاریخی ارزشمند و بافت سنتی دست نخورده‌اش در ۱۸ تیرماه سال ۱۳۹۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید و در کنار معدود شهرهای جهان به ثبت یونسکو رسیده است. اما معنای شهر یزد در لغت به معنای مقدس و پاک بوده و وجه‌تسمیه این شهر، سرزمین مقدس و شهر خدا است. اوج آبادانی یزد از سده «هشتم هجری» به بعد بوده و اتابکان یزد از مهم‌ترین عوامل پیش‌رفت این شهر در سده‌های گذشته به‌شمار می‌روند.
در ادامه با آثار تاریخی شهر یزد آشنا شوید...
مجموعه امیرچخماق: این مجموعه تاریخی شامل بازار، تکیه، مسجد و دو آب‌انبار که قدمت‌شان به دوره تیموریان می‌رسد. تکیه امیر چخماق در سال ۱۳۳۰ و مسجد امیر چخماق در سال ۱۳۴۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند. میدان امیرچخماق، یکی از شاخص‌ترین مجموعه‌های تاریخی و گردشگری در شهر یزد محسوب می‌شود. امیرجلال‌الدین چقماق، از سرداران و امرای شاهرخ تیموری در سده ۸ خورشیدی در زمانی که حاکم یزد بود، مجموعه‌ای متشکل از تکیه، میدان، حمام عمومی، کاروان‌سراها، خانقاه، قنات‌خانه و چاه آب سرد را ساخت تا یزد را رونق بخشد و در این کار فاطمه خاتون همسرش(معروف به ستی فاطمه) که مقبره اش در ضلع شمالی ارسن امیر چقماق قرار دارد، او را یاری کرد.
مسجد جامع کبیر یزد: مسجد جامع یکی از شاهکارهای تاریخی ایران بوده که در هر گوشه و کنار آن، یادگارهایی از دوران گوناگون برجای مانده‌است. تاریخچه و ساخت مسجد جامع از دوران پیش از اسلام آغاز شده و پایان کار آن به دهه اخیر برمیگردد.این مسجد یکی از زیباترین مساجد دورهٔ تیموری است که از نظر کاشی‌کاری، سَردَر رفیع، منارهها و کتیبهٔ آن در عداد زیباترین شاهکارهای معماری قرن نهم هجری قمری می‌باشد. گرچه ساختمان اصلی مسجد را به قبل از دورة تیموری نسبت می‌دهند ولی ساختمان فعلی بر طبق کتیبه‌های موجود نشان می‌دهد که در دورهٔ تیموری بنا گردیده‌است. کتیبه‌های مسجد یکی به خطّ کوفی آجری و دیگری به خطّ ثلث سفید بر روی کاشی لاجوردی است. در متن کتیبه سَردَرْ، نام شاهرخ تیموری و سلطان جهانشاه و تاریخ ۸۶۱ هجری قمری خوانده می‌شود. دردوران پیش از اسلام درمکان کنونی مسجد جامع، احتمالاً آتشکده ساسانی برپابوده که تا دوران پس از اسلام نیز دوام داشته‌است. بنای کنونی مسجد با وسعتی حدود ۱۰٬۰۰۰ مترمربّع مشتمل بر سَردَر ورودی و جلوخان، صحن وسیع، رواقهای جانبی صحن، ایوان، گنبدخانه و شبستانهای طرفین آن، شبستان بزرگ ستون‌دار، کتابخانه، تزیینات غنیّ و زیبا و کتیبه‌ها و سنگ نوشته‌های تاریخی و غیر تاریخی است. خاورشناسی به نام ماکسیم سیرو اعتقاد دارد نخستین مسجدی که به جای آتشکده، به نام مسجد عتیق شکل گرفته، مربوط به سده‌های اولیه اسلام است.
آتشکده ورهرام: ساختمان اصلی آتشکده بر ارتفاعی حدود ۲۱ متر از زمین و در میان حیاط بزرگی که درختان همیشه سرسبز سرو و کاج آن را پوشانده، قراردارد. نگاره فروهر و سرستون‌های سنگی آن زیبایی ویژه‌ای بدان بخشیده و روبروی این بنا حوض آبی قرار دارد. سرستون‌های سنگی جلو تالار ساختمان اصلی و سنگ‌های گلدار پای دیوارها کار هنرمندان اصفهانی است. این هنرمندان سنگ‌ها را در اصفهان تراشیده و سپس تا یزد برده‌اند. نگار کاشی‌های فروهر بر بالای سردر ورودی، کار هنرمندان کاشی‌کار یزدی است و معماری کل این بنا ار معماری آتشکده‌های پارسیان تأثیر پذیرفته‌است. ساختمان کنونی آتشکده یزد در آبان ماه ۱۳۱۳ با سرمایهٔ یک زرتشتی پارسی به نام «همابائی» بر قطعه زمینی که از سوی چند تن از زرتشتیان ایران ازجمله برادران امانت به یاد فوت پدرشان «اردشیر مهربان رستم» امانت وقف شد، ساخته شد. نقشهٔ این بنا را مهندسان پارسی کشیده‌اند و «ارباب جمشید امانت» سرپرستی و نظارت ساخت این بنا را بر عهده داشت. وی در خاطرات خود نوشته‌است که برای جلب توجه پارسیان هندوستان، پنج بار به آن دیار سفر کرده‌است. چهار بار با کشتیهای بخار بر روی آب‌های خروشان اقیانوس هند و یک بار پیاده و با شتر در ریگزارهای بلوچستان ایران و پاکستان تا سرانجام انجمن پارسیان هند پرداخت هزینهٔ ساختمان آتش ورهرام یزد را پذیرفت. آتشی که درون این آتشکده می‌سوزد بیش از ۱۵۰۰ سال است که روشن مانده‌است. این آتش فروزه‌ای است از آتش آتشکده کاریان در لارستان که به عقدای یزد آورده شد و نزدیک به ۷۰۰ سال در آنجا روشن نگه داشته شد و سپس در سال ۵۲۲ از عقدا به اردکان برده شد و نزدیک به ۳۰۰ سال نیز در اردکان یزد بود و در سال ۸۵۲ از اردکان به این شهر برده شد. نخست در محله‌ای به نام «خلف خان علی» در خانهٔ یکی از موبدان بزرگ به نام «موبد تیرانداز آذرگشسب» نگهداری می‌شد و در سال ۱۳۱۳ پس از ساخته شدن این آتشکده به درون آن برده شد.
باغ دولت‌آباد: این باغ در یزد در اواخر دوره افشاریه و درسال ۱۱۶۰ ه‍.ق توسط محمد تقی خان بافقی معروف به (خان بزرگ) که وی سرسلسله خاندان خوانین یزد بود احداث گردید. مرحوم محمدتقی خان ابتدا قناتی به طول ۶۵ کیلومتررا احداث نمود و آب را از مهریز به یزد و محل کنونی باغ دولت‌آباد رساند و سپس مجموعه حکومتی (دارالحکومه) خو د را بنا کرد. این باغ با مساحتی درحدود ۷۰/۰۰۰ مترمربع شامل ساختمان‌ها، حوض‌ها و آبنماهای بسیاری بوده که در فضای بین آن‌ها باغ‌های با درختان انار و انگور و… باگل‌های فراوانی زینت بخش محیط بوده‌اند. قنات تاریخی عظیم دولت‌آباد با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال از احداث پنج رشته قنات تشکیل شده و از ارتفاعات مهریز سرچشمه می‌گرفته و پس از مشروب کردن بخشی از زمین‌های مهریز و به کار انداختن چند آسیاب آبی و طی بیش از ۵۰ کیلومتر به یزد می‌رسیده و باغ دولت‌آباد را آبیاری می‌کرده. اما این باغ در حال حاضر توسط چاه نیمه عمیق مجاور آبیاری می‌شود. تقی خان بافقی پدر عبدالرضاخان یزدی و جد سلطانعلی خان وزیر افخم و خانواده‌های افخم ابراهیمی و افخمی است. مدارک مربوط به این موضوع در میان اسناد شخصی خانواده افخم ابراهیمی حفظ و نگهداری گردیده‌است. این باغ از دو بخش کلی اندرونی و بیرونی (جلوخان) تشکیل می‌شود. دولت‌آباد از دیدگاه گونه‌شناسی عملکردی، باغ «سکونتگاهی-حکومتی» است. به نحوی که باغ بیرونی محل انجام تشریفات حکومتی، مراسم ورزشی و اداره امور شهر بوده‌است و باغ اندرونی، بخش خصوصی و اقامتگاهی مجموعه به‌شمار می‌رفته‌است. درباغ‌های سکونتگاهی-حکومتی، عرصه اندرونی را از سایر عرصه‌ها کاملاً متمایز می‌کردند و حتی دربان یا حاجبی را برای نظارت بر آن تعیین می‌کردند.
زندان اسکندر: زندان اسکندر یا همان مدرسه ضیائیه در حقیقت مدرسه‌ای است با حدود ۸ قرن قدمت که در محله فهادان شهر یزد در مجاورت بقعه دوازده امام واقع گردیده‌است. این بنا در سال ۶۳۱ هجری قمری توسط عارف معروف ضیاءالدین حسین رضی بنا گردید و در سال ۷۰۵ ه‍.ق توسط پسرانش مجدالدین حسن و شرف‌الدین علی تکمیل گردید. از بخش‌های این بنا می‌توان به وجود چاهی با قطری حدود ۲ متر در وسط حیاط این مدرسه اشاره نمود که به سردابی به عمق حدود ۵ متر منتهی می‌گردد، ارتفاع گنبد این بقعه به ۱۸ متر می‌رسد و دارای گچبری‌های و تزئینات زیبائی با آبرنگ طلائی و لاجوردی بوده که بخش اعظم آن از بین رفته‌است. در مورد این بنا روایت‌هایی مطرح می‌باشد که قدمت ساخت آن را به زمان حمله اسکندر مقدونی به ایران نسبت می‌دهد که از این بنا به عنوان زندان استفاده می‌گردیده که بعدها تغییر کاربری داده و به عنوان مدرسه مورد استفاده قرار گرفته‌است. مدرسه ضیائیه یزد از شیوه آذری است. این مدرسه در دو مرحله ساخته شده‌است. نخست گنبد خانهٔ کهن آن هم‌زمان با حمله مغولان، برای آرامگاه ساخته شده و مدرسه هم نبوده است و صد سال پس از آن در اوایل سده هشتم، نوهٔ سازندهٔ نخست گنبد، در کنار آن، این مدرسه را می‌سازد و آن را مدرس این مدرسه می‌کند و درگاه آن را هم به مدرسه باز می‌کند. این جا هم‌خانه مدرس داشته که بخش اندکی از آن پیداست. بر خلاف خانهٔ مدرس ابراهیم خان کرمان که از درون مدرسه بدان راه می‌یابند، در این از همان هشتی می‌توان به خانه مدرس راه یافت. میانسراء افزون بر ایوانچهٔ جلوی حجره‌ها چهار ایوان بلندتر دارد که ان را چهار ایوانی کرده‌است.
ساباط های شهر یزد: محله ها و شهرهای قدیمی و با اصالت یزد دارای کوچه ها و گذر گاه های مسقفی هستند که از جاذبه گردشگری این شهر به شمار می روند. در شهر یزد به گذرگاه های مسقف ساباط گفته می شود. هدف از طراحی و ساخت ساباطها فرار از شدت افتاب و گرمای فصل های گرم در یزد بوده است و سابه ای برای رهگذران ایجاد کنند. ساباط در لغت به معنی دالان، راهرو و سقفی است که در گذرگاه یا کوچه احداث شود. ساباط ها همچنین بعنوان استقرار واحدهای مابین دو ساختمان نیز مورد استفاده قرار میگیرند که در بیشتر موارد یک اتاق بر روی آن احداث می شده است که به سمت کوچه از بالا مشرف بوده اند.
ساعت قدیمی شهر: قدیمی ترین ساعت شهری ایران در میدانی در شهر یزد نسصب شده است. این ساعت آفتابی به استناد کارشناسان بسیاری نخستین ساعت شهری است که سازنده آن را در سال 725 هجری قمری در مدرسه رکنیه در جوار مسجد جامع یزد ساخته و نسب کرده است. این میدان ساعتی در شهر یزد به میدانن وقت الساعت نیز شهرت دارد.
هتل موزه فهادان: هتل موزه فهادان در ساختمانی تاریخی معروف به خانه تهرانی ها احداث شده است. این ساختمان در دوره قاجار بنا شده است و حدود 250 سال پیش در اختیار خانواده ای بنام تهانی بوده است که از تجار قدیم در حوزه فرش و زیرانداز بوده اند. زیبایی و شکوه بنا و بزرگی آن باعث شده بود تا این ساختمان مدت زمانی نیز به عنوان دفتر کنسولگری اقتصادی برخی کشورهای اروپایی همچون فرانسه و آلمان در منطقه مورد استفاده قرار بگیرد و هم اکنون نیز به ثبت آثار تاریخی ایران رسیده است. این ساختمان در حال حاضر به عهنوان هتل در خدمت گردشگران بوده و بعنوان اولین هتل موزه ایران با 28 اتاق پذیرایی مهمانان و گردشگران است. از جمله خصوصیات مهم این هتل موزه گنجیه های مختلف از آثار تاریخی و قدیمی است که جذابیت های بصری خاصی را برای گردشگران ایجاد نموده است. از حیاط مرکزی این هتل برای قهوه خانه و رستوران سنتی استفاده می شود.
آب انبار شش بادگیر: بنای آب انبار شش بادگیر بنایی است 180 ساله از دوره قاجاریه که در شهر یزد محله تپه واقع شده است و در سال 1357 بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا پس از آن در سال 1371 مورد بازسازی قرار گرفت. دارای دو ورودی در شمال و جنوب است و راه پله های ورودی در دو طرف مخزن و در امتداد هم قرار گرفته اند. دارای شش بادگیر در بالای بنا بوده که بصورت هشت وجهی ساخته شده اند. تعدادی از این بادگیر ها مربوط به ساخت اولیه بنا هستند و مابقی در زمان بازسازی به آن اضافه شده اند.
آسیاب آبی اشکذر: آسیاب آبی اشکذر بعنوان بزرگترین نمونه آسیاب های ایران متعلق به دوران صفویه و قرن هشتم هجری قمری میباشد و در بیست کیلومتری شهر یزد واقع شده است. این آسیاب از نظر معماری و مهندسی از شاهکارهای دوران خود به شمار می رود و در عمق هفت متری زمین واقع شده است. در گذشته از این آسیاب برای آسیاب کردن گندم استفاده میشده است و امروزه بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و گردشگران می توانند از آن بازدید کنند.
 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *